Hoe ik mijn leerlingen stimuleer om te lezen

Gepubliceerd op Wed Apr 14 2021

Enkele weken geleden heb ik een zeer prettig gesprek gehad met Frank Hakemulder, die als literatuurwetenschapper nieuwsgierig was naar mijn leesmethodiek. Voordat we daarover spraken, was ik benieuwd waarom hij zich zorgen maakt over de huidige leesontwikkeling van onze jongeren. Met het PISA-onderzoek dienaangaande worden we ondertussen doodgegooid, net als met verschillende alarmerende berichten in de kranten, hoewel dit in tijden van corona wat meer op de achtergrond is geraakt.



Volgens Hakemulder is met name het diep lezen bij jongeren problematisch. In het verlengde hiervan ligt de moeite die ze hebben om met aandacht naar een tekst luisteren, deze leren te interpreteren en analyseren zodat er een bestendig oordeel over gevormd kan worden. Deze vaardigheden zijn niet alleen belangrijk tijdens het lezen van literaire teksten of het beluisteren ervan, maar denk ook aan het grondig kunnen bestuderen van een partijprogramma.

Het is prettig om iemand te spreken die jouw zorgen deelt. Ook ik zie in de praktijk dat de aandachtspanne van de gemiddelde leerling ieder jaar achteruitgaat. Dat bovendien het perspectief van de ander steeds meer als gevaarlijk wordt beschouwd, het eigen gelijk de veilige haven van de gedachten is. En dat vind ik gevaarlijk. Wat is een democratische samenleving als de bewoners niet meer de ander kunnen tolereren?

Leesbevordering gaat mijns inziens niet alleen om het vergroten van de woordenschat, of om het verbeteren van de leessnelheid. Nu ja, dat is wel mooi meegenomen, maar waar het wat mij betreft echt om draait is de bijdrage die lezen kan hebben aan onze democratie. Manon Uphoff omschreef het heel mooi afgelopen januari in NRC. Zij stelt dat lezen helpt om onze geest te dekoloniseren. “Alleen als we weten wat het perspectief van de ander werkelijk inhoudt kunnen we onze eigen geest bevrijden”, aldus Uphoff.

Als ik kijk naar de wereld van onze jongeren, dan zie ik vooral mechanismen die niet helpen om de geest te bevrijden. Nee, ik zie hen gebruikmaken van technologie die allemaal als doel heeft om hun eigen gelijk te bevestigen, met als achterliggende doel de aandacht te kapen. Dat geldt overigens niet alleen voor onze jongeren, ook genoeg volwassenen zitten vast in structuren die het eigen gelijk bevestigen.

We worden dagelijks bediend met kant-en-klare-maaltijden die gemakkelijk te vreten zijn. Denk aan Netflix-series, YouTube-challenges en oneindige insta-tijdlijnen. Herkauwen gebeurt alleen zondagavond met Yvon Jaspers. Misschien is het ook helemaal niet gek dat onze jongeren tegenwoordig alleen maar boeken willen lezen die veel actie en spanning bevatten. De wereld om hen heen is namelijk ook zo ingericht. Pijn lijden doen we alleen voor de views en anders niet.

En daar is op zich niks op tegen. Onze vooruitgang sinds de verlichting is niet anders geweest dan de wereld steeds comfortabeler te maken. Ik vraag mij alleen af of het op de lange termijn een bijdrage levert aan ons geluk. Want eerlijk is eerlijk: we hebben allemaal in de afgelopen coronaperiode gemerkt dat het leven niet altijd maakbaar is.

Boven de deur van mijn lokaal hangt een poster met de volgende tekst van psychiater Damiaan Denys: “Het ís niet normaal om mooi en succesvol te zijn en alles onder controle te hebben. Het is normaal om soms bang te zijn, ongelukkig, verdrietig, dom, je te vervelen en soms eenzaam te zijn.” Ik wil daar graag aan toevoegen dat het normaal is in het leven pijn te lijden, dat het normaal is om je begrensd te voelen. Het is de taak van het onderwijs om de leerling die begrenzing te laten ervaren, om vervolgens als professional de dialoog aan te gaan.

Met dit idee richt ik mijn jaarprogramma in, en daarom heeft literatuur en poëzie zo’n grote rol in mijn curriculum. Omdat literatuur en poëzie onbegrensd zijn. Zij bestaan bij de gratie van vrijheid en floreren in chaos. Dat kan ontzettend eng en spannend zijn, maar als je als docent de kwaliteiten in huis hebt om de dialoog met leerlingen aan te gaan, zie je dat het ook bevredigend kan zijn, en zelfs kan bijdragen aan hun geluk. De dialoog is een sleutelwoord, maar daarover een volgende blog.


<Terug naar het overzicht

Geschreven door deze Onderwijzer.

Schrijf je in op de nieuwsbrief!