Mentale weerbaarheid in de mentorles: van draaglast naar draagkracht

Gepubliceerd op Wed Mar 31 2021

We leven in een bizarre tijd. Als docent en mentor op een middelbare school zie ik veel van mijn leerlingen worstelen om overeind te blijven, verlamd door een gebrek aan motivatie. Leerlingen kampen thuis en op school met onrust, onzekerheid, teleurstelling en frustratie. Waar de één wakker ligt van gemiste lessen en de mogelijke gevolgen van een achterstand, haakt een ander af door verveling en het wegvallen van de activiteiten die energie opleveren.

Mijn collega’s proberen, net als ik, hun leerlingen zo goed mogelijk te begeleiden. Steeds wisselende maatregelen maken het op zijn zachtst gezegd uitdagend. Het gevoel grip te verliezen op je klas of individuele leerlingen is een van de naarste dingen die je als professional in het onderwijs mee kunt maken. Maar zonder fysiek contact is lesgeven niet hetzelfde. We kunnen onze leerlingen niet meer helpen op de manieren die we gewend zijn.

Wie weet hoe lang Covid-19 ons onderwijs nog zal blijven bepalen? Of welke variant er daarna komt? Los van dit alles: de toekomst van onze leerlingen is onzeker. De toegenomen prestatiedruk, het juk van sociale media, met z’n constante stroom aan informatie en vergelijkingsmateriaal, en de klassieke pubertwijfels ‘wie ben ik?’ en ‘wat wil ik?’ geven bij elkaar opgeteld een enorme draaglast. Wat jongeren nu meer dan ooit nodig hebben, is draagkracht. Dat wil zeggen: voldoende veerkracht om alles dat op hun pad komt met vertrouwen tegemoet te treden.

Maar: hoe ontwikkel je zoiets? En wie gaat ze daarbij helpen?

Alle jongeren gaan in hun leven tegenslag meemaken. Er zullen moeilijke dingen gebeuren, die lastige gedachten en negatieve gevoelens oproepen. Maatwerk is geboden. In plaats van ons te concentreren op het wegnemen van de draaglast in de vorm van minder toetsen (of anders toetsen), huiswerkbegeleiding, lenteschool of zomerschool, bijlessen, of aanvullende voorzieningen uit de pot van het Nationaal Programma Onderwijs - zouden we de draagkracht van onze leerlingen moeten stimuleren in de vorm van mentale weerbaarheid.

Mentale weerbaarheid betekent onder meer dat we onze leerlingen leren hoe ze bewust kunnen kiezen voor wat waardevol is. Door hier in mentorlessen aandacht aan te besteden, maken we duidelijk dat het voor alle leerlingen belangrijk is. Een mentor die met zijn klas over het leven spreekt, geeft ruimte aan kwetsbaarheid. Het bespreekbaar maken van de binnenwereld is op zich al helpend, maar kan bovendien helpen leerlingen die het moeilijk hebben eerder te signaleren en in een vroeg stadium ondersteuning te bieden. Zo voorkomen we grotere problemen en bieden we onze leerlingen datgene waar deze tijd om vraagt: een stevige basis voor een spannende toekomst.

Het onderwijs bereidt voor op de toekomst. Als mentale weerbaarheid door corona een noodzakelijke vaardigheid is, moet er op school aandacht aan besteedt worden. Niet remediërend, maar preventief. Niet alleen in faalangstreductietrainingen, examenvreestrainingen of motivatietrajecten voor kleine groepjes speciale gevallen. Niet buiten lestijd, maar als onderdeel van onze pedagogische opdracht. Niet exclusief, maar beschikbaar voor álle leerlingen.

Samen bespreken dat groeien niet kan zonder af en toe te vallen (niet falen), om van te leren. Dat iedereen in de klas wel eens verdrietig is, of onzeker, gestrest of in de war, ongeacht wat ze op Instagram zetten. Inclusief de docent. En leren wat je dan kunt doen, en wat houvast biedt. Vaardigheden op het gebied van emotieregulatie, het richten van de aandacht en doelgericht handelen komen elke dag van pas in een hectische maatschappij die veel van ons vraagt. Geen overbodige luxe, belangrijk voor zowel een succesvolle schoolloopbaan en als in algemene zin als lifeskill voor de wereld die erop volgt. Vaardigheden die leerlingen omgaan met de spanning van examens en de twijfels rondom de studiekeuze.

Met mijn concrete tips en een paar handige oefeningen kan ik leraren in het VO ondersteunen om leerlingen weerstand te helpen bieden tegen de afleidingen van buiten en tot rust komen bij zichzelf. Via De Onderwijzer verzorg ik trainingen aan onderwijsprofessionals om kennis te maken met Acceptance en Commitment Training (ACT), een methode om de psychologische flexibiliteit te vergroten. Bij de training hoort een lesprogramma dat direct inzetbaar is in de bovenbouw van havo/vwo en in het mbo.

Interesse? Meer weten? Neem contact op voor een vrijblijvend gesprek hoe we de mentale weerbaarheid van jouw leerlingen kunnen versterken.


<Terug naar het overzicht

Schrijf je in op de nieuwsbrief!